کردستان

مردمانی آریایی

0 235

استان کردستان

 

موقعیت: غرب کشور

مرکز: سنندج

مجاورت : شمال استان های آذربایجان غربی و زنجان ،  جنوب استان کرمانشاه، شرق استان های همدان و زنجان، غرب کشور عراق

آب و هوا : سرد کوهستانی

وسعت: 28203 کیلومتر مربع

جمعیت: 1440156 نفر در سال 1385

تقسیمات: 8 شهرستان، 12 شهر، 21 بخش، 78 دهستان و 1765 آبادی دارای سکنه

شهرستان ها: سنندج،  سقز ،  بانه،  بیجار ،  مریوان،  قروه،  کامیاران، دیواندره،  سروآباد 

کردستان

استان کردستان با وسعتی حدود ۲۸۸۱۷ کیلومتر مربع در سر حدات غربی ایران و در دشت ها و دامنه های سلسله جبال زاگرس میانی واقع شده است که 8.1 درصد سطح کشور و رتبه هجدهم در بین استان های کشور را دارا می باشد این استان از شمال به استان های آذربایجان غربی و زنجان ،از شرق به همدان و زنجان از جنوب به استان کرمانشاه و از غرب به کشور عراق محدود می شود .کردستان امروزی یکی از نواحی و استان های مهم و استراتژیک سرزمین ایران به شمار می رود و همچنان رو به رشد و توسعه است این استان در طول بهار و تابستان هوایی خنک و معتدل دارد.استان کردستان بخشی از سرزمینی است که تحت حکومت مادها اداره می شده است . کردها یکی از شعبه های مشهور نژاد آریایی هستند که از حدود 2000 سال پیش از میلاد مسیح از شرق به ایران وارد شده و به شمال غربی و مشرق دریاچه ارومیه مهاجرت نموده اند و محققان در آریایی بودن آنها شکی ندارند.

کردستان
کردستان

 

مکان های دیدنی و تاریخی

استان کردستان به لحاظ تاریخ و قدمت طولانی و جغرافیای خاص خود از مکان های تاریخی و طبیعی باارزشی برخوردار است که در مناطق مختلف استان پراکنده شده اند. جنگل های بلوط، آبشارها و رودخانه های خروشان، چشمه های طبیعی و کوه های سر به فلک کشیده، طبیعت زیبا و چشم نواز کردستان را رقم زده و یکی از زیباترین جلوه های گردشگری طبیعی ایران را در دامنه های زاگرس به وجود آورده است.

جاذبه های تاریخی و معماری منطقه که شامل قلعه های قدیمی، مسجد های تاریخی، حمام ها و … می شوند، همراه با آیین ها و فرهنگ رایج بین اقوام کرد از مهم‌ترین جاذبه های استان کردستان است. رقص های محلی و بومی این استان که در مراسم شادی و سرور اجرا می‌شوند، هم از نظر مضمون و هم از نظر شکل درخور توجه است. موسیقی کردی یکی از بارزترین ویژگی فرهنگی قوم کرد است. طراوت، شادابی، فضای عرفانی و در آمیختگی مضامین با تاریخ گذشته کرد ها، بخشی از خصوصیات موسیقی کردی است. مجموع جاذبه های طبیعی، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی استان کردستان را به منطقه ای دیدنی تبدیل کرده که بازدید از آن برای هر گردشگری جذاب و خاطره‌انگیز خواهد بود.

مناطق تاریخی

اورامان – عمارت مشیر دیوان – عمارت وکیل الملک – مسجد جامع سنندج – موزه سنندج

مناطق گردشگری

پارک آبیدر – پل قشلاق – دریاچه زریوار – دریاچه قشلاق دام – رود قزل‌اوزن – رودخانه فرهاد ‌آباد – طبیعت زیبای بانه، کامیاران، مریوان، سقز – غار کرفتو – کوه آربابا – منطقه حفاظت شده کردستان

مشخصات جغرافیایی

استان کردستان در مجاورت بخش خاوری کشور عراق قرار دارد. این استان که در دامنه ها و دشت های پراکنده سلسله‌کوه های زاگرس میانی قرار دارد از شمال به استان های آذربایجان غربی و زنجان، از خاور به همدان و زنجان، از جنوب به استان کرمانشاه و از باختر به کشور عراق محدود می شود.

استان کردستان از نظر جغرافیایی بین 34 درجه و 44 دقیقه تا 36 درجه و 30 دقیقه پهنای شمالی و 45 درجه و 31دقیقه تا 48 درجه و 16 دقیقه درازای خاوری قرار دارد. این استان از لحاظ جغرافیای طبیعی تحت تاثیر جریان هوای گرم و سرد بوده و اقلیم های گوناگونی را به وجود می‌آورد. تمام نواحی استان در بهار و تابستان آب و هوایی خنک و معتدل و در زمستان سرد و برفی دارد.

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

قوم کرد در کوه ها و دره های میان عراق و ارمنستان به ویژه در ۶۰ کیلومتری شمال باختری موصل در عراق که امروزه «زاخو» نامیده می‌شود ساکن بوده اند . گفته می‌شود اصطلاح کردستان را سلجوقیان برای تمایز نواحی کرد نشین از ولایت جبال عراق وضع کرده‌اند که سرزمین های  بین آذربایجان و لرستان و قسمتی از اراضی سلسله جبال زاگرس را که مرکز آن در ابتدا ناحیه بهار (در ۱۸ کیلومتری شمال باختری همدان) و بعدها چمچال در نزدیکی کرمانشاه امروزی ذکر شده، در بر می‌گرفته است .

قلعه ها و استحکامات کردها در بین سال های ۱۶ تا ۲۰ ه.ق به تصرف اعراب در آمدند. کردها در خلال سال های فتح ایران به دست اعراب همواره در نقاط مختلفی چون فسا، دارابجرد، زور و دارآباد در دفاع از ایران زمین شرکت داشته‌اند.  اقوام کرد در روزگار غلبه اعراب بر ایران همواره پیشتازازن قیام در برابر ظلم و ستم اعراب بودند .

قیام ها و شورش های سال ۹۰ تا ۱۴۸ ه.ق کردهای فارس و موصل که به ترتیب به دست حجاج بن یوسف ثقفی و خالد برمکی سرکوب شدند گواهان این مدعایند. در حمله کردها به اطراف اصفهان و فارس (۲۳۱ ه.ق) یکی از سرداران ترک خلیفه به نام وصیف پس از پیروزی بر این مناطق، نزدیک به پانصد نفر از افراد آن جا را به اسیری به عراق برد. در قرن های چهارم، پنجم و ششم هجری، شدادیان که کرد و از قبیله روادی بودند ، حکومت های مستقلی را در نواحی کردنشین تشکیل دادند.

دولت معروف ایوبی در مصر و شام نیز برخاسته از همین خاندان است. در دوران زمام داری شرف الدوله دیلمی (۳۷2_۳۷9 ه.ق) پیکار او با بدر بن حسنویه در کرمانشاه یکی از رویداد های مهم است که به پیروزی بدر و تسلط وی بر عراق عجم و شکست شرف الدوله منجر شد. با کشته شدن بدر بن حسنویه در سال ۴۰۵ ه.ق به دست طایفه‌ای کرد به نام «جورقان»، شمس الدوله پسر فخرالدوله دیلمی بلافاصله شاپور خواست (خرم آباد، دینور، بروجرد، نهاوند، اسدآباد و قسمتی از اهواز ) را ضمیمه قلمرو خود کرد .

شهرهای کردستان در زمان حمله مغول از قتل و غارت مصون نماند و در زمان تیمور و ترکمانان قره قویونلو و آق قویونلو، کردستان و «دیار بکر» میدان تاخت و تاز سپاهیان تیمور و ترکمانان شد.

شاه اسماعیل اول، موسس سلسله صفویه، به علت سنی بودن کردها، رابطه ای با آنها نداشت ؛ در مقابل، سلاطین عثمانی در تقویت هرچه بیشتر کردها می کوشیدند. دولت ایران در دوره صفویه به قسمت وسیعی از کردستان آن روز که دامنه‌های خاوری کوه های زاگرس را در بر می‌گرفت تسلط داشتند و نخستین کتاب درباره قوم کرد به زبان فارسی با نام «شرفنامه بدلیسی» در این دوره تدوین شده است. با تشکیل سلسله زندیه، برای نخستین بار در تاریخ ایران سلسله‌ای کردنژاد به سلطنت رسیدند. در اواخر این سلسله طایفه دنبلی، یکی از طوایف بزرگ کرد، قسمتی از آذربایجان غربی را اشغال کرد و خوی را به عنوان مرکز حکومت خود برگزید.

در سال ۱۸۷۸ میلادی شیخ عبید الله نقشبندی با کمک کردها و تحت حمایت دولت عثمانی به فکر تاسیس کردستان مستقل افتاد. به این ترتیب در سال ۱۸۸۰ میلادی طرفداران وی، اطراف ارومیه، ساوجبلاغ، مراغه و میاندواب را به تصرف خود در آوردند و سپاهیان ایران به زحمت توانستند تجاوز آنان را دفع کنند.

از دیگر تلاش ها در جهت استقلال نواحی کردنشین می‌توان به شورش قاضی محمد در سال ۱۹۶۴ میلادی اشاره کرد. وی همزمان با حضور قوای متفقین در ایران و حمایت دولت روسیه شوروی، جمهوری خلق کردستان را به مرکزیت مهاباد تشکیل داد که پس از تخلیه کامل ایران از قوای متفقین و اعزام ارتش دولت مرکزی به نواحی آذربایجان و کردستان، این شورش و جمهوری ناشی از آن نیز از هم پاشید.

کردستان همواره به دلیل شورش ها و بیم خطر حکومت مرکزی از آنان، مورد بی مهری حکومت‌های وقت بود. پس از روی کارآمدن دولت جمهوری اسلامی، کردستان امروزی یکی از آرام ترین دوره‌های تاریخی خود را میگذراند و از استان های مهم و استراتژیک ایران به شمار می‌رود و بین مردم و دولت تفاهم وفاق قابل توجهی وجود دارد و بدین لحاظ از امنیت کاملی برخوردار است.

کشاورزی و دام داری

استان کردستان از لحاظ اقتصاد کشاورزی و دام پروری یکی از قطب های اساسی ایران محسوب می‌شود. فعالیت های کشاورزی در این استان به صورت دیمی و آبی انجام می‌گیرد. از تولیدات کشاورزی این استان می‌توان گندم، جو و حبوبات را نام برد.

به علت وجود مراتع غنی و آب کافی، این منطقه از دام داری پر رونقی برخوردار است. از میان دام ها گوسفند و بره بیشترین اهمیت و تعداد را دارند. ‌پرورش زنبود عسل در این استان از رونق زیادی برخوردار است و عسل از مهم ترین تولیدات کشاورزان کردستان به شمار می رود.

صنایع و معادن

صنایع استان کردستان به دوگروه ماشینی و دستی تقسیم می شوند. صنایع ماشینی استان مشتمل بر گروه های صنایع کانی غیر فلزی، شیمیایی، نساجی، چرم ، غذایی، برق و الکترونیک هستند.

در حال حاضر در نقاط شهری و روستایی کردستان عده کثیری به تولید محصولات گوناگون دستی که هم مصرف خانگی و هم ارزش تجاری دارند مشغول هستند. فرش بافی، گلیم بافی، نساجی، نازک کاری چوب، گیوه دوزی، خراطی، سوزن دوزی، قلاب دوزی، پولک دوزی، منجوق دوزی و ساخت زینت آلات محلی، موج(که در منازل به عنوان رختخواب پیچ مورد استفاده قرار میگیرد)، جانماز، شال بافی، دست بافت ها، جاجیم بافی و قالی بافی از صنایع دستی عمده این استان است.

جاذبه های باستانی و گردشگری

جاذبه های طبیعی

استان کردستان از طبیعتی زیبا برخوردار است. جنگل های استان در اطراف شهر های بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگل های شمال کشور در درجه دوم اهمیت قرار دارد.در حال حاظر جنگل های استان بصورت درختچه و بوته های پراکنده درآمده است.

معروف‌ترین درختان جنگلی این جنگل ها بلوط، مازو یا دارمازو، گلابی، زبان گنجشک (ون)، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی(بنه)،زالزالک، آلبالو جنگلی، بادام تلخ، ازگیل، داغداغان، نارون، افرا و درخت هایی مانند گز و بید وحشی در کنار رودخانه است.

به طور کلی می توان نواحی جنگلی استان را چنین تقسیم نمود:

-جنگل‌های منطقه مریوان، که مساحت آن 185000 هکتار است.

-جنگل‌های منطقه بانه که مساحت آن حدود 50000 هکتار  تخمین زده می‌شود.

-جنگل‌های منطقه سقز که مساحت آن حدود 7000 هکتار است.

-جنگل‌های منطقه سنندج که مساحت آن حدود 78000 هکتار است و بیشتر در غرب کامیاران و جنوب سنندج واقع شده‌اند.

دریاچه زریوار

تالاب آب شیرین زریوار(به زبان کردی زریبار)در فاصله 3 کیلومتری غرب شهر مریوان،  قرار دارد و از مکان های دیدنی و گردشگری این استان است. آب تالاب شیرین است و از تعدادی چشمه کف‌جوش و بارش تامین می‌شود.

وجه تسمیه زریوار یا زریبار، به واژه “زری” که در زبان کردی به معنی دریاچه است، باز می‌گردد.پسوند “دار” و “بار” پسوند تشبیهی، و زریبار یا زریوار به معنی دریاچه‌وار است.درباره این دریاچه افسانه‌های متعددی وجود دارد که مشهورترین آنها وجود شهری مدفون در زیر آب‌های دریاچه است.

 دنیز بولاغی(چشمه آب معدنی بابا گرگر کردستان)

در روستای «بابا‌گرگر»  در 18 کیلومتری شمال شرقی شهرستان قروه چشمه‌ای جوشان همیشه می‌خروشد که به آن “دنگز” (دهنز، دکنز) می‌گویند. این چشمه یکی از مهمترین چشمه های آب معدنی آذربایجان بوده که ترکیب استان فعلی کردستان است. این چشمه پرآب دارای آبی است که رنگ آن مایل به سرخ است و در بعضی از مواقع به رنگ زرد مایل به لیمویی در می‌آید. آب این چشمه به علت وجود املاح معدنی به ویژه گوگرد، رنگین است.ظاهرا این آب برای امراض سودایی و پوستی مناسب است و دردرمان سوءهاضمه و دیگر بیماری های دستگاه گوارش و نیز راشیتیسم و درمان تورم موثر می‌افتد. این چشمه و امامزاده باباگرد در کنار آن، از مکان های طبیعی و تاریخی استان محسوب می‌شوند.

غار کرفتو

غار کرفتو یکی از آثار معماری صخره‌ای مربوط به قرن سوم میلادی دراستان کردستان می‌باشد که در  72 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان سقز و تقریبا با همین فاصله از دیواندره قرار گرفته است.

کردستان

غار کرفتو از غارهای آهکی و طبیعی است که در ادوار مختلف جهت استفاده و سکونت انسان تغییر حالت داده و با معماری صخره‌ای در چهار طبقه در دل کوه حفر شده است. در مقالاتی که توسط محققین به چاپ رسیده به دلیل وجود کتیبه‌ای یونانی بر سر در یکی از اتاق های طبقه سوم، از این غار به عنوان معبد«هراکلس» (هرکول) نام برده شده است. ترجمه این کتیبه چنین است:

«درآنجا هراکلس سکونت دارد. باشد که پلیدی در آن راه نیابد».

طول غار حدود 750 متر است و راه های فرعی متعددی از آن منشعب می شود. در طول سکونت انسان در این غار، تغییرات و دگرگونی های عمده و دخل  و تصرفات بسیار در آن به وجود آمده و حجاران هنرمند، فضاهایی را در مدخل‌های غار تراشیده و اتاق ها،  راهرو ها و دالان های متعددی را به وجود آورده‌اند. این غار در میان غار های دست‌کن ایران، از معماری کاملی برخوردار است. ورودی غار از دامنه کوه حدود 25 متر فاصله دارد. در گذشته راهی نسبتا سخت و دشوار در کمر کوه، بازدیدکنندگان را هدایت می‌کرد ولی امروزه با عبور از پلکانی فلزی می‌توان به دهانه ورودی غار رسید. در معماری  صخره‌ای این غار چهار طبقه شناسایی شده است. در معماری غار، علاوه بر ایجاد اتاق ها و راهرو های عبوری، سعی شده تا اتاق ها باهم مرتبط باشند و نور گیرها و پنجره هایی به سمت بیرون و مناظر طبیعی ارتفاعات مجاور غار تعبیه شده است بردیوار های غار در بعضی از اتاق ها نقوشی به صورت تجریدی از حیوان، انسان و گیاه حجاری شده که بیشتر جنبه آیینی دارد. این غار در سال 1379 گمانه‌زنی شد و با بررسی باستان‌شناسی در محوطه بیرون و داخل غار، آثاری از دوران های مختلف به دست آمد.کشف تراشه های سنگی در طبقه چهارم و محوطه بیرون غار می‌تواند نشانه‌ای از استفاده انسان در دوران پیش از تاریخ از این غار باشد.

همچنین نمونه سفال‌ها و اشیای به دست آمده، ادامه سکونت انسان در طول دوران اشکانی و ساسانی و دوران اسلامی یعنی قرون ششم تا هشتم ه.ق را مسجل می‌سازد.

مجموعه پارک تفریحی آبیدر (کوه آبیدر)

آبیدر نام کوهی است مشر ف به شهر سنندج با ارتفاعی حدود 2550 متر. پارک جنگلی آبیدر در ضلع غربی شهر سنندج در دامنه کوه آبیدر قرار دارد. آبیدر در فرهنگ منطقه جایگاه خاصی دارد و به دلیل پرآب بودن چشمه‌سارها، قنات‌ها و وجود باغ های متعدد مانند امانیه، امیریه و … چنین نامیده می‌شود.

از زمانی که شهر سنندج بنیان نهاده شد. ‌آب چشمه های آبیدر به شهر منتقل شد. هنوز هم قنات عمارت خسرو‌آباد، آصف، وکیل، مشیر و تعدادی از بناها، به نوعی از این کوه سرچشمه می گیرد. در سال های اخیر  دراین کوه پارکی احداث و سکوبندی شده است. نقش برجسته‌ای هم که در آن ساخته شده بسیار قابل درنگ است.

منطقه اورامان

یکی از مناطق زیبای استان کردستان، منطقه اورامان است که در شرق مریوان قرار دارد و دارای کوهستان های زیبا با پوشش جنگلی است. رودخانه بزرگ سیروان، از این منطقه و دره اورامان عبور می‌کند و به رودخانه دیاله در عراق می‌پیوندد.

یادآوری این مهم ضروری است که جنگل های بانه، مریوان و همچنین “دره شاهان” که در کنار قلعه “قم چقای” واقع شده است از مراکز مهم طبیعی استان محسوب می‌شوند.

آبشار بل

در یکی از روستاهای منطقه اورامان و در مرز استان کرمانشاهان، روستایی به نام “بل” واقع است. در کنار این روستا در جاده‌ای که به «کوسه هجیج» منتهی می‌شود آبشاری زیبا وجود دارد که به عقیده کارشناسان دارای  آبی عالی برای شرب است. این آب با فشار زیاد و در حجم بسیار از شکاف کوه بیرون می‌ریزد و عظمت و شکوه طبیعت را جلوه‌گر می سازد و در مسیر خود به رودخانه سیروان می‌ریزد.

چهل چشمه

چهل چشمه از کوه های مرتفع کردستان است. این کوه دارای آبشارها و چشمه های بسیار زیبایی است و وجه تسمیه آن نیز حکایت از وجود چهل چشمه آب دارد. این کوه درمنطقه “خوخوره” از شهرستان دیواندره قرار دارد ومنطقه‌ای سردسیر و برف گیر است. در این کوه می‌توان در تمامی سال برف را مشاهده کرد.این کوه یکی از سر چشمه های رودخانه جغاتو (جغتو) و سپیدرود است و دارای چشمه سارهای فراوان و دامنه های سرسبز و زیبا است.

سراب وینسار

یکی از چشمه های قدیمی شهرستان قروه، چشمه سراب است که با آب بسیار گوارا و عالی در داخل روستای “وینسار” از دل زمین بیرون می‌آید و در حقیقت روستای وینسار پیرامون این چشمه شکل گرفته است. این چشمه سال های سال است که تامین کننده آب روستا، هم برای شرب و هم کشاورزی است. اطراف چشمه اصلی سنگ چین شده و قدمت سنگ چین آن حدود دو تا سه قرن برآورد شده است. تا حدود سی سال پیش مردم روستا در ماه خرداد مراسم شکرگزاری و قربانی برای سراب برگزار می کردند در این مراسم ضمن قربانی کردن گوسفندان به جشن و شادمانی می‌پرداختند و احترام ویژه‌ای برای این چشمه قائل بودند.

 

جاذبه های مذهبی

امامزاده هاجر خاتون

این امامزاده در خیابان صلاح الدین ایوبی در محله قدیمی سر تپوله سنندج واقع است.

قرآن نگل

قرآن نگل یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان کردستان است و نزد مردم منطقه ابعاد معنوی بسیاری دارد. روستای نگل به دلیل وجود این قرآن، روزانه میزبان صدها تن از مشتاقان و علاقه‌مندان آثار مذهبی و تاریخی است. طول خود قرآن  ۳۸ ، عرض آن ۲۱ و قطر آن ۱۳ سانتی‌متر است.

مسجد جامع سنندج

مسجد جامع سنندج (معروف به دارالحسان) یکی از مهمترین مساجد شهر سنندج محسوب می‌شود. از خصوصیات عمده مسجد جامع سنندج می‌توان به دکورهای هفت رنگ، آجرهای لعاب کاری شده به جای سنگ کف پوش و نوشتن دو سوم از یک جزء قرآن بر روی کتیبه های مسجد است. این مسجد در بافت قدیم سنندج قرار دارد در سال ۱۲۲۷ توسط امان الله خان اردلان والی کردستان ساخته شده است ، این بنا دارای تزیینات کاشی کاری هفت رنگ مینایی است که برجسته ترین ویژگی هنری این بنا کاشیکاری های آن و کتیبه های زیبای مسجد بر روی سنگ مرمر است.

کاشیکاری دارالحسان
کاشیکاری دارالحسان

مسجد دو مناره سقز

مسجد دومناره از آثار تاریخی شهر سقز به شمار می‌رود.

 

جاذبه های باستانی

تپه زیویه

قلعه تاریخی زیویه بر روی کوهی نسبتا مرتفع در 55 کیلومتری جنوب شرقی شهر سقز قراردارد این دژ در زمان مادها ساخته شده است ،گنجینه زیویه در سال 1325 توسط پسر بچه چوپانی به طور اتفاقی کشف شد و خیلی زود در بین مردم روستا تقسیم شد و مقداری از آن ناپدید شد. سفالهایی که از این منطقه کشف شده اند اکثرا با چرخ ساخته شده اند و بسیار دقیق هستند و بر روی بدنه آنها طرحهایی کنده شده است. سفال زیویه در مقایسه با دیگرسفالهای هزاره اول پیش از میلاد از ظرافت و زیبایی خاصی برخوردار است.

تپه زیویه کردستان
تپه زیویه

در قبرهای زیویه تعداد زیادی ریتون نیز کشف شده است. ریتونهایی به شکل گوزن مرغابی یا آبخوریهای ساده که از سفال قرمز رنگ ساخته شده اند.

ظرف سفالی منقوش با لعاب در تپه زیویه

 

ظرف سفالی منقوش با لعاب در تپه زیویه
ظرف سفالی منقوش با لعاب در تپه زیویه

سنگ نوشته‌ی اورامانات

سنگ‌ نبشته اورامان یا کتیبه تنگی ور، نقش برجسته ای متعلق به تمدن آشور است که به همراه یک کتیبه به خط میخی بین روستاهای تنگی ور و یوزیدر، در شهرستان کامیاران استان کردستان بر فراز کوه زینانه حجاری شده است ،این کتیبه مربوط به دوره ی تاریخی عصر آهن و متعلق به سارگن دوم پادشاه آشور است ،سنگ‌نبشته اورامان یا کتیبه تنگی ور، نقش برجسته ای متعلق به تمدن آشور است که به همراه یک کتیبه به خط میخی بین روستاهای تنگی ور و یوزیدر، در شهرستان کامیاران استان کردستان بر فراز کوه زینانه حجاری شده استکتیبه‏ ی تنگی‏ور در پای کوه«شاهو» از کوه‏های معروف کردستان‏ و در ۳۵ کیلومتری غرب شهرستان «کامیاران»در دره‏ای تنگ میان‏ سه روستا قرار دارد: روستای «پالنگان» در شمال غربی کتیبه و درست‏ در طرف دیگر این دره،روستای«تنگی ‏ور»در نزدیکی کتیبه و در قسمت جنوبی آن‏که کتیبه به نام این روستا معروف شده است،و روستای«یوزیدر»در قسمت جنوب شرقی کتیبه.کتیبه در ورودی جنوبی بر جانب راست دره و پس از پشت‏ سر نهادن نزدیک به ۲۰۰۰ متر،در ارتفاع حدودا ۵۰ متری دیوار کنده شده‏ است.این حجاری که کتیبه درآن قرار گرفته،به صورت طاقی است‏ تا کتبیه را از ناملایمات طبیعی محافظت کند.

سنگ نبشته اورامانات
سنگ نبشته اورامانات

بازار سنندج

این بازار در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال ۱۰۴۶ ه. ق همزمان با مرکزیت یافتن شهر سنندج به عنوان مرکز حکومت اردلان ها ساخته شده است.

قلعه حسن آباد

 از پایین ترین قسمت دیواره تا بالای کوه به صورت طبقاتی سکوهایی برای احداث ساختمان ساکنان قلعه در لایه بیرونی تپه ایجاد شده است.

 قلعه قم چقای

قلعه قم چقای در ۱۲ کیلومتری روستای قم چقای بیجار واقع شده است.

این قلعه بی نظیر از دژهای باستانی و بسیار کهن کردستان است. بنای این قلعه به سده های ۸ – ۹ پیش از میلاد می‌رسد. در جهت غربی دژ، مکانی به عمق ۱۰۰ متر وجود دارد که با راهی سخت به صفه غربی قلعه منتهی می‌شود. سازندگان و بنیانگذاران اولیه در این قسمت از بنا به بزرگ ترین و دشوارترین کار ،یعنی احداث دیواری به طول تقریبی ۱۰۰ متر و بلندی ۱۵ تا ۲۰ متر با استفاده از سنگ های عظیم دست زده‌اند و استحکامات اصلی آن را بنا نهاده اند.

موقعیت جغرافیایی این قلعه به دو دلیل از هیبت و عظمت خاص برخوردار است. نخست آن که از یک سو به دره‌ای مشرف است که در قدیم به «دره شاهان» شهرت داشته و تیغه های بلند و هولناک این کوه با پرتگاه‌های مخوف و بلند، بالا رفتن از آن و رسیدن به دژ را بسیار دشوار می‌کند.

از سوی دیگر از جنوب غربی، جنوب شرقی و شرق نیز به پرتگاهی دیگر مشرف است. از این رو، ایجاد استحکامات برای این قلعه لازم نبوده. اما در سمت شمال که از ارتفاع کمتری برخوردار است بقایای دیواری عریض و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج‌های نیم استوانه موجود است. دروازه قلعه در این سمت قرار دارد. بقایای این حصار یادآور دیوارهای تخت سلیمان و احتمالا به دوره ساسانی تعلق دارد.

 در پای پشته سنگی حصارهای دیگری از قرون وسطی، عمود بر بستر رودخانه کشیده شده است.

 استحکام قلعه و نشانه های ساختاری بنا از جمله پی های خانه هایی که مشهود است نیز این گمان را تقویت می‌کند که این قلعه ساسانی باشد.

 درسطح نیز سفالهای دوره اسلامی (قرن ۶ و ۷ ه.ق) به چشم می‌خورد. خارج از قلعه در سمت شمال غربی، روی پشته پست تر، بقایایی از دیواره ها و تراس بندی ها دیده می شود.  این پشته از طریق پلکانی که از سنگ کوه تراشیده شده با اراضی مرتفع شمالی مرتبط بود.

آب انباری که به ارتفاع  40/1 متر در کوه ساخته شده، تونلی با ۴۲ پله و راهرویی که آن را هم در دل کوه حفر کرده اند، نشانه های دیگری از اهمیت ویژه این قلعه و آب انبار آن است.

سنگ‌های تراش خورده «قم‌چقای» دارای مشخصاتی نیست که بر مبنای آن بتوان زمان ساخت بنای قلعه را به دقت تعیین کرد، با این حال به احتمال قوی می‌توان آن را متعلق به دوره های پیش از میلاد مسیح، مثلا دوره مانایی و ماد دانست که تا دوره‌های ساسانی و اسلامی نیز مورد استفاده بوده.

منبع های ذخیره آب که توسط تونل پله داری به پایین راه می یابد، تا حدودی به آب انباری که در زندان سلیمان وجود دارد شبیه است و نشانه دیگری از قدمت قلعه تا دوره مانایی است.

 

جاذبه های تفریحی

 

اورامان (ماسوله کردستان)

اورامان یا «هورامان تخت» روستاهایی پلکانی با ۱۱۴۰ خانوار و ۴۹۲۶ نفر جمعیت، تابع شهرستان سروآباد در استان کردستان است.

روستای پالنگان

پالنگان، یکی از روستاهای دهستان «ژاورود» از توابع شهرستان کامیاران است و در ۴۷ کیلومتری شمال غرب این شهر قرار دارد.

روستا در دامنه کوه و در دو طرف دره قرار گرفته و خانه‌های آن با سنگ و عموما به حالت پلکانی ساخته شده و پشت بام منزل پایین حیاط منزل بالا است. این روستا علاوه بر داشتن معماری زیبا، دارای چشمه ها، آبشارها و طبیعتی سرشار از زیبایی منحصر به فرد در استان کردستان است و در کنار رودخانه‌ای قرار گرفته که به رودخانه سیروان می‌پیوندد. این ناحیه یکی از مراکز مهم کردستان از دوره سلجوقی به بعد بود و بقایای قلعه پلنگان که مجاور روستا و در بالای کوه قرار گرفته مؤید این امر است.

سراب قروه

در بخش جنوبی شهر قروه سرابی طبیعی وجود دارد که یکی از تفرجگاه‌های مردم منطقه محسوب می‌شود. این سراب دارای آبی خوب و گوارا است به همین دلیل شهر قروه در کنار آن ایجاد شده است. بخشی از آب کشاورزی  و مشروب قروه از این آب تامین می شود.

آبشار کویله

یکی از مکان های دیدنی استان کردستان آبشار “کویله” است که در شهرستان مریوان و در مسیر جاده مریوان-سقز واقع است. این آبشار زیبا در فصل بهار از مکان های دیدنی و زیبای منطقه محسوب می شود.

چشمه آب تلخ (پیرصالح)

چشمه آب تلخ در روستای قشلاق از شهرستان بیجار قرار دارد. علت نامگذاری این چشمه به علت تلخ بودن آب آن است. هرچند دلیل تلخ بودن آب این چشمه به روشنی مشخص نشده است اما آب آن برای درمان بیماری‌های روماتیسمی موثر است.

چشمه کواز

این چشمه در ۵۰ کیلومتری شمال غربی کامیاران و در ۱۰ کیلومتری شمال غربی روستای پلنگان در دامنه کوه واقع شده است. آب این چشمه طعم گوگردی دارد و در محل جوشش آن از زمین، رنگ آب شیری است که خود نشان‌دهنده وجود مواد آهنی و گوگردی در آب است. آب این چشمه در استخر کوچکی جمع می شود و از آن برای نوشیدن و نیز درمان بیماری‌های مجاری تنفسی، روماتیسمی و بیماری‌های جلدی استفاده می‌شود.

چشمه خاور آباد

در جنوب شرقی چشمه سراب بیجار واقع است همچنین چشمه هفت آسیاب در روستای شریف آباد از دهستان سیاه.

خانه کرد (عمارت آصف)

خانه کرد، موزه مردم شناسی مناطق کردنشین و بزرگترین موزه مردم‌شناسی مربوط به یک قوم در کشور ایران است که در خیابان امام خمینی شهر سنندج واقع شده است.

موزه سنندج

این موزه در خیابان امام، کوچه حبیبی و در بخش بیرونی عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام (که امروزه به خانه سالار سعید مشهور است) قرار دارد.

عمارت خسروآباد

این عمارت در بلوار خسرو آباد (شبلی) شهر سنندج قرار دارد. عمارت در نوع خود بی نظیر بوده و سالها مرکز حکومت حکام اردلان به ویژه خسروخان بوده است.

عمارت وکیل

مجموعه بزرگ که شامل سه حیاط و عمارت های مربوطه و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه و یک حمام عمومی در خارج آن است. این مجموعه در خیابان کشاورز شهر سنندج قرار دارد.

عمارت مشیر دیوان

این عمارت شامل هفت حیاط با فضاهای مرتبط است و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه دارد. هر یک از حیاط ها نیز دارای آبنما می باشند. این عمارت از بناهای تاریخی شهر سنندج می‌باشد.

حمام خان

این حمام در ضلع شرقی بازار قدیمی سنندج در خیابان انقلاب واقع است. تزئینات آهکبری داخل حمام و نقوش موجود بر روی دیوار آن در نوع خود بی نظیر و جالب می باشد.

 

منابع:

راهنمای گردشگری ایران، به کوشش نرگس علی مردانی

به ایران خوش آمدید،افشین بختیار ،گلنار زارع،تهران ۱۳۸۴

باستان شناسی و هنر دوره تاریخی تالیف آقایان سرفراز و فیروزمندی

 

منبع استانداری کردستان سازمان میراث فرهنگی ایران

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پنج × دو =